Czym jest dogoterapia i jak pomaga dzieciom w spektrum autyzmu?
Dogoterapia, czyli terapia z udziałem specjalnie szkolonego psa, jest jedną z metod wspierających rozwój dzieci w spektrum autyzmu (ASD). W przedszkolach terapeutycznych zajęcia z psem pomagają rozwijać komunikację, regulację emocji, koncentrację uwagi oraz umiejętności społeczne. Poniżej wyjaśniamy, czym jest dogoterapia, jak wyglądają zajęcia i jakie korzyści może przynieść dzieciom.
Najczęstsze rasy psów wykorzystywane w dogoterapii to: golden retriever, labrador retriever, nowofundland, cavalier king charles spaniel, berneński pies pasterski. Psy te muszą przejawiać cechy takie jak posłuszeństwo, cierpliwość, łagodność.
Każdy czworonóg dopuszczony do pracy terapeutycznej jest pod stałą opieką weterynaryjną, musi być zdrowy, czysty, zaszczepiony i, co najważniejsze, przejść odpowiednie szkolenie, tak aby odpowiadać na potrzeby osób z różnymi problemami i schorzeniami, w tym właśnie dzieci w spektrum autyzmu, z ADHD, z zespołem Downa, z niepełnosprawnościami intelektualnymi lekkimi, umiarkowanymi, a nawet znacznymi czy z niepełnosprawnościami motorycznymi i fizycznymi.
Kto prowadzi zajęcia dogoterapii i jakie kwalifikacje ma terapeuta?
Zajęcia z udziałem psa przeprowadza tylko wykwalifikowany kynoterapeuta, czyli osoba posiadająca co najmniej średnie wykształcenie, uprawnienia pedagogiczne oraz ukończony dwusemestralny specjalistyczny kurs kynoterapii.
W praktyce oznacza to, że zajęcia są prowadzone w sposób bezpieczny i dostosowany do potrzeb dzieci, w szczególności dzieci w spektrum autyzmu.
W naszym przedszkolu psim terapeutą jest Migdał, wspaniały labrador z przesympatyczną kynoterapeutką p. Elizą z Centrum Edukacji Wytrenowani Sp. z o.o.
Jak wyglądają zajęcia dogoterapii w przedszkolu terapeutycznym?
Podczas zajęć kynoterapeuta stara się, aby dzieci nawiązały wyjątkową więź z psem. Stworzona relacja jest bazą do wspierania wieloaspektowego rozwoju dziecka.
W wielu przedszkolach terapeutycznych zajęcia z psem są elementem codziennych oddziaływań wspierających rozwój dzieci.
Poprzez kreatywną zabawę z psem terapeuta może stymulować wszystkie obszary funkcjonowania dziecka. Takie zajęcia są każdorazowo dostosowywane do indywidualnych potrzeb dzieci oraz zaleceń specjalistów i obejmują różne aktywności, takie jak wspólne zabawy, wykonywanie poleceń czy głaskanie psa.
Zajęcia trwają zwykle od 30 do 60 minut.
Jakie korzyści daje dogoterapia dzieciom z autyzmem?
Funkcja emocjonalna i relaksacyjna
Kontakt z zaprzyjaźnionym psem działa kojąco i znacząco obniża poczucie lęku i samotności. Podczas zajęć wzrasta poczucie bezpieczeństwa, a także pewność siebie i poczucie sprawstwa (prowadzenie psa na smyczy, wydawanie komend).
Następuje redukcja poziomu stresu, co jest bardzo istotne w odniesieniu do dzieci z zaburzeniami lękowymi.
Podczas zajęć dzieci muszą wykazać samokontrolę, tj. delikatnie zachowywać się wobec psa. Pomagają w tym zabawy start-stop, zabawy z czekaniem na swoją kolej, opieka nad psem i empatyczne podejście do niego.
Dzieci w obecności psa uczą się rozpoznawania i radzenia sobie ze swoimi trudnymi emocjami, co wpływa pozytywnie na rozwój psychiczny.
Funkcja poznawcza i motywacyjna
Kontakt z oswojonym psem poprawia funkcjonowanie procesów pamięciowych i skupienie uwagi, np. poprzez naukę komend.
Badania EEG wykazały, że zabawa z psem i jego głaskanie zwiększają poziom fal mózgowych w pasmie beta, co wpływa bezpośrednio na koncentrację i uwagę.
Dogoterapia zapewnia także odpowiedni poziom motywacji, czyli warunek konieczny do podjęcia działania, podtrzymania go i zakończenia.
Funkcja motoryczna i ruchowa
Dogoterapia ma bardzo istotny wpływ na rozwój motoryczny i ruchowy dzieci.
Jak podaje Gręda (2011, s. 96), regularne aktywności z psem, tj. karmienie psa karmą o zróżnicowanym kształcie, czesanie psa, przypinanie i odpinanie smyczy, bieganie razem z psem, pokonywanie toru przeszkód czy rzucanie zabawek psu, poprawiają umiejętności w zakresie:
- motoryki małej,
- motoryki dużej,
- percepcji,
- koordynacji wzrokowo-ruchowej.
Dla dzieci z niepełnosprawnościami ruchowymi może to być wspaniała forma rehabilitacji poprzez zabawę.
Regularne ćwiczenia z psem wspomagają także ogólną kondycję fizyczną.
Funkcja społeczna i komunikacyjna
Interakcje z psem terapeutycznym to również wspaniała okazja do rozwijania umiejętności społecznych i komunikacyjnych.
Dzieci starają się nawiązywać i utrzymywać relacje z psem i jego terapeutą.
Wyniki badań przeprowadzonych przez Boguszewskiego i in. (2013, s. 197) pokazały, że u większości dzieci uczestniczących w dogoterapii nastąpiła poprawa komunikacji z otoczeniem.
Interakcje z psem są dla wielu dzieci łatwiejsze niż kontakt z człowiekiem, co sprzyja stopniowemu rozwijaniu relacji społecznych.
Czy dogoterapia jest skuteczna w terapii dzieci z autyzmem?
Każde zajęcia mające pozytywny wpływ na funkcjonowanie dziecka warto rozważyć.
Ważne jest, aby zajęcia z psem terapeutycznym prowadzone były przez wykwalifikowanego specjalistę i dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka.
Badania przeprowadzone przez Nawrocką-Rohnkę (2010, s.306-309) wykazały znaczne postępy w zakresie:
- rozwoju ruchowego,
- komunikacji,
- otwartości na nowe sytuacje.
Rodzice dzieci uczestniczących w zajęciach z psem terapeutycznym bardzo często deklarują chęć kontynuowania terapii.
Dogoterapia nie zastępuje innych form terapii, ale stanowi ich wartościowe uzupełnienie.
W praktyce oznacza to, że dogoterapia przynosi najlepsze efekty wtedy, gdy jest częścią codziennego funkcjonowania dziecka w placówce, a nie tylko pojedynczymi zajęciami dodatkowymi. Takie podejście stosowane jest m.in. w przedszkolach terapeutycznych, gdzie różne formy wsparcia są ze sobą połączone.
Dla jakich dzieci dogoterapia jest szczególnie pomocna?
- dzieci z trudnościami w regulacji emocji
- dzieci z trudnościami w komunikacji
- dzieci z wysokim poziomem lęku
- dzieci z trudnościami w koncentracji uwagi
- dzieci, które potrzebują dodatkowej motywacji do działania
- dzieci mające trudność w nawiązywaniu relacji społecznych
Podsumowanie
Dogoterapia jest wartościową metodą wspierającą rozwój dzieci w spektrum autyzmu, szczególnie w obszarze emocji, komunikacji i relacji społecznych. Dzięki połączeniu terapii i naturalnej motywacji, jaką daje kontakt z psem, dzieci chętniej angażują się w zajęcia i osiągają postępy.
Najczęstsze pytania rodziców
Czy dogoterapia jest bezpieczna dla dzieci z autyzmem?
Tak, zajęcia prowadzone są przez wykwalifikowanego kynoterapeutę, a pies terapeutyczny przechodzi specjalne szkolenie i pozostaje pod stałą opieką weterynaryjną.
Czy każde dziecko w spektrum autyzmu może uczestniczyć w dogoterapii?
W większości przypadków tak, jednak forma zajęć powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka.
Jak często odbywają się zajęcia dogoterapii?
Najczęściej raz w tygodniu, a pojedyncze spotkanie trwa około 30–60 minut.
Małgorzata Bednarczyk, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Wydział Przyrodniczy, Dogoterapia jako forma rehabilitacji osób niepełnosprawnych, 2016
Interacting with dogs may affect multiple areas of the brain, study finds. Kristen Rogers, CNN, March 13, 2024
Boguszewski D., Świderska B., Adamczyk J.G., Białoszewski D., 2013, Ocena skuteczności dogoterapii w rehabilitacji dzieci z zespołem Downa. Doniesienie wstępne.Prz. Med. Uniw. Rzesz. Inst. Leków, 2, Wyd. UR.
Nawrocka-Rohnka J., 2004, Dogoterapia jako metoda wspomagania rehabilitacji dziecka z zaburzeniami rozwoju, Nowiny Lekarskie 79, 4, Wyd. PUBLISHER UM w Poznaniu.
Gręda A., 2011, Dogoterapia jako metoda pracy z dziećmi niepełnosprawnymi w Polsce, (w:) Kędra E. (red.), Wybrane zagadnienia z pediatrii i opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, Wyd. Wyższa Szkoła Medyczna w Legnicy.
Gromada A., Jachimczak B., 2021: Animaloterapia w pracy z dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną. Pedagogika Rodziny, 87-96.
Masz pytania o rozwój Twojego dziecka? Porozmawiajmy.
Każde dziecko rozwija się w swoim tempie, a wątpliwości są czymś naturalnym. Nasi specjaliści chętnie wysłuchają Twojej historii i podpowiedzą, jakie kroki mogą najlepiej wspierać rozwój Twojego malucha. Wystarczy krótka rozmowa, abyś poczuła się spokojniej i wiedziała, że nie jesteś w tym sama.
